انواع هد دستگاه چاپ لارج فرمت

هد دستگاه چاپ چیست و چرا انتخاب آن اهمیت دارد؟

در دنیای چاپ لارج فرمت (Large Format Printing)، هد دستگاه چاپ (Printhead) قلب تپنده دستگاه است. اما یک واقعیت مهم وجود دارد که بسیاری از خریداران از آن غافل می‌مانند: هد به تنهایی کافی نیست.

بارها شنیده‌ایم که صاحبان چاپخانه می‌گویند «دستگاه زار دارم» یا «دستگاه کونیکا دارم»، در حالی که نام هد روی برچسب دستگاه است، نه اسم دستگاه.
همین هد زار ۱۲۸ که روی یک دستگاه بلیز عمودپاش سال‌ها بدون مشکل کار کرده، روی یک دستگاه ژونگی می‌تواند یک فاجعه تمام‌عیار باشد.

پس چه چیزی مهم است؟

• کیفیت ساخت مکانیزم دستگاه (کرئیج، گاید ریل، سیستم جوهررسانی)
• تطابق سیستم کنترل الکترونیک با هد
• نرم‌افزار چاپ و سازگاری با هد
• کیفیت جوهر مصرفی

در این مقاله تمام هدهای اصلی مورد استفاده در دستگاه‌های لارج فرمت — اعم از سالونت (Solvent)، اکوسالونت (Eco-Solvent)، سابلیمیشن (Sublimation) و یووی (UV) — را معرفی می‌کنیم.
مشخصات فنی دقیق، تجربه‌های واقعی بازار ایران و نکاتی که در هیچ کاتالوگی پیدا نمی‌کنید.

هدهای سالونت بیس (Solvent-Based Printheads)

هد دستگاه چاپ سالونت بیس در دستگاه‌های چاپ بنر، فلکس و تابلوهای فضای باز استفاده می‌شوند.
این هدها باید توانایی تحمل مواد شیمیایی خورنده موجود در جوهرهای سالونت را داشته باشند. مشهورترین برندها در این دسته عبارتند از:
زار (Xaar)، کونیکا مینولتا (Konica Minolta)، سیکو (Seiko/SII)، و اسپکترا (Spectra/Fujifilm Dimatix).

هدهای زار (Xaar Printheads)

شرکت زار (Xaar) مستقر در کمبریج انگلستان، یکی از پیشگامان فناوری پیزوالکتریک (Piezoelectric) در چاپ صنعتی است.
هدهای این شرکت با معماری منحصربه‌فرد خود — جریان جانبی جوهر (Through-Flow Technology) — در بازار جایگاه ویژه‌ای داشتند.

زار 128 — ۴۰ و ۸۰ پیکولیتر

هد زار ۱۲۸ یکی از پرکارترین و محبوب‌ترین هدهای تاریخ چاپ لارج فرمت است. بعد از بیش از ۲۰ سال، هنوز دستگاه‌هایی هستند که با این هد کار می‌کنند.

مشخصات فنی:

• تعداد نازل (Nozzles): ۱۲۸ نازل در یک ردیف
• پهنای چاپ (Print Width): ۱۷.۴ میلی‌متر
• رزولوشن (Resolution): ۱۸۵ نازل بر اینچ (npi)
• حجم قطره (Drop Volume): ۴۰ پیکولیتر (مدل W) و ۸۰ پیکولیتر (مدل L/B)
• فرکانس پاشش (Firing Frequency): ۸.۳ کیلوهرتز
• سرعت قطره (Drop Velocity): ۶ متر بر ثانیه
• ابعاد: ۳۷.۲ × ۴۰.۸ × ۱۱.۳ میلی‌متر
• وزن: ۱۵.۵ گرم
• جوهر سازگار: سالونت، روغنی، سابلیمیشن

نقطه قوت: قدرت پاشش بالا، دوام فوق‌العاده، سازگاری با طیف گسترده‌ای از جوهرها. دستگاه‌های بلیز (Blaze) و DGI با این هد سال‌ها عملکرد عالی داشتند.

نقطه ضعف: سرعت چاپ پایین. در مقایسه با هدهای نسل جدید، این ضعف عملاً هد را از رقابت در بازار امروز خارج کرده است. با این حال، هدهای نو آن هنوز در بازار یافت می‌شود.

زار 126 — ۸۰ پیکولیتر

هد زار ۱۲۶ در واقع نسخه‌ای از زار ۱۲۸ بود با ۲ نازل کمتر (۱۲۶ نازل). تفاوت اصلی آن امکان تنظیم ولتاژ (Voltage) از طریق نرم‌افزار بود — قابلیتی که زار ۱۲۸ نداشت.

این هد چندان مورد استقبال بازار قرار نگرفت و تولید آن متوقف شده است. مدل ۴۰ پیکولیتر آن (Xaar 126/40W) جایگزین هر دو مدل زار ۱۲۶ شده است.

زار 382 (پروتون) — ۳۵ و ۶۰ پیکولیتر

هد زار ۳۸۲ که با نام Proton نیز شناخته می‌شود، جهشی بزرگ در تکنولوژی زار بود. پهنای باند ۵۴ میلی‌متری و قابلیت Programmable (تنظیم ولتاژ نرم‌افزاری) از ویژگی‌های کلیدی این هد بودند.

مشخصات فنی:

• تعداد نازل: ۳۸۴ نازل
• پهنای چاپ: ۵۴ میلی‌متر
• حجم قطره: ۳۵ پیکولیتر و ۶۰ پیکولیتر
• قابلیت Programmable Voltage: بله

دستگاه Wit-Color Ultra 2000 با این هد شاهکاری بود در میان دستگاه‌های چینی — عملکرد ترکیب دستگاه و هد در آن فوق‌العاده بود. اما همین هد روی سایر دستگاه‌های چینی تجربه چندان موفقی نداشت.

تولید این هد متوقف شده و دیگر در بازار چین نیز پیدا نمی‌شود.

زار 500 — ۴۰ پیکولیتر (یووی)

هد زار ۵۰۰ از نظر طراحی، چیدمان چهارگانه از هد زار ۱۲۸ بود: چهار مجموعه ۱۲۵ نازل روی هم، جمعاً ۵۰۰ نازل فعال با پهنای باند ۷۲ میلی‌متری.

اما این هد با یک مشکل اساسی مواجه بود: سیستم جوهررسانی ۴ منیفولد (Manifold) آن نیاز داشت سطح جوهر در تمام ۴ منیفول دقیقاً یکسان باشد. کوچکترین اختلاف سطح، باعث گرفتگی (Clogging) همان بخش می‌شد
مشکلی که هرگز به‌درستی رفع نشد.

شرکت زار بخش بزرگی از این هدها را از بازار جمع‌آوری کرد. این هد عملاً ناکام ماند و از بازار خارج شد.

پی نوشت : هد Xaar 500/40 UV (نسخه متفاوت) هنوز در برخی دستگاه‌های UV مانند HP Scitex FB6300 و GCC StellarJet 250UV استفاده می‌شود.

زار 501 GS8 — تا ۴۰ پیکولیتر

هد زار ۵۰۱ نسل جدیدتر خانواده ۵۰۰ است با عملکرد بهتر و ثبات بیشتر. این هد در سه نوع موجود است:

• GS8U (UV): برای جوهرهای یووی
• GS8O (Oil): برای جوهرهای روغنی
• GS8R (Robust): با سرعت قطره بالاتر (۷ متر بر ثانیه)

مشخصات مشترک:

• تعداد نازل: ۵۰۰ نازل فعال
• پهنای چاپ: ۷۰.۵ میلی‌متر
• تعداد ردیف: ۱ ردیف
• فاصله نازل‌ها (Nozzle Pitch): ۱۴۱.۱ میکرومتر
• رزولوشن: ۱۸۰ نازل بر اینچ
• حجم قطره: ۸ تا ۴۰ پیکولیتر (گرید ۶ سطحی)

این هد در بازار ایران یا وجود ندارد و یا اگرهم باشد بسیار به ندرت و در صنایع خاصی احتمالاً استفاده میگردد.

زار 1001 / 1002 / 1003 — نسل صنعتی

هدهای سری ۱۰۰۰ زار برای کاربردهای صنعتی تک‌پاس (Single-Pass) طراحی شده‌اند — کاشی، بسته‌بندی، لیبل. این هدها به بازار چاپ لارج فرمت سالونت وارد نشده‌اند اما برای تکمیل معرفی برند زار اشاره می‌کنیم:

• Xaar 1001 GS6: ۱۰۰۰ نازل، تکنولوژی TF Technology برای بازگردش جوهر
• Xaar 1002 GS6: نسل بعدی با بهبود ۵۰ درصدی در یکنواختی قطره‌ها، مناسب جوهرهای پرپیگمنت UV و ورنی ویسکوزیته بالا
• Xaar 1003 GS12: با تکنولوژی High Laydown، مرجع صنعتی در کاشی و لیبل، ۱۰۰۰ نازل در ۲ ردیف، فرکانس ۶ تا ۱۲ کیلوهرتز

این هد تیزدر بازار ایران احتمالاً اگ باشد بسیار به ندرت و در صنایع خاصی مانند کاشی و سرامیک استفاده میگردد.

هدهای کونیکا مینولتا (Konica Minolta Printheads)

کونیکا مینولتا (Konica Minolta) با هدهای پیزوالکتریک خود یکی از بزرگترین سهم‌های بازار چاپ لارج فرمت سالونت را در ایران و جهان به خود اختصاص داده است. تکنولوژی Shear-Mode Piezo این شرکت امکان استفاده از جوهرهای سالونت، روغنی و یووی را در یک پلتفرم فراهم می‌کند.

کونیکا 256 — 14 و 42 پیکولیتر

اولین هد کونیکا در عرصه لارج فرمت. دارای 256 نازل در دو ردیف 128 تایی (جمعاً ۲۵۶ نازل) — این هد اولین پرینت هدی بود که معماری دو ردیف نازل را به صنعت معرفی کرد.

مشخصات:

• تعداد نازل: ۲۵۶ (۱۲۸×۲ ردیف)
• رزولوشن: ۳۶۰ dpi (180 dpi در هر ردیف)
• پهنای چاپ: ۳۶.۱ میلی‌متر
• حجم قطره: ۴۲ و ۱۴ پیکولیتر
• ابعاد: ۶۸ × ۱۸ × ۶۸ میلی‌متر
• نوع هیتر: در دو نسخه با هیتر و بدون هیتر
• جوهر سازگار: روغنی و سالونت

این هد هرگز محبوبیت گسترده‌ای به دست نیاورد. تولیدش متوقف شده و به ندرت در بازار دیده می‌شود.

کونیکا 512 — خانواده‌ای با چند مدل مهم

هد کونیکا ۵۱۲ پرمصرف‌ترین هد کونیکا در تاریخ چاپ لارج فرمت است. ۲۵۶ نازل در دو ردیف، جمعاً ۵۱۲ نازل فعال با رزولوشن ۳۶۰ dpi و پهنای ۳۶.۱ میلی‌متر.

این خانواده با نام‌های مختلفی عرضه شده است:

• KM512 LN (42pl): مدل استاندارد بدون هیتر، جوهر روغنی و سالونت. فرکانس ۷.۶ کیلوهرتز در حالت باینری که بیشترین دستگاههای بنر در ایران از این نوع هد استفاده میکنند.
• KM512 LH (42pl): همان مشخصات با هیتر داخلی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. مناسب برای جوهرهای یووی و روغنی که نیاز به گرمایش برای کاهش ویسکوزیته دارند.
• KM512 MN (14pl): حجم قطره کوچکتر، مناسب چاپ با جزئیات بیشتر. فرکانس ۱۲.۸ کیلوهرتز.
• KM512 LNX-35pl: نسخه بهبودیافته با حجم قطره ۳۵ پیکولیتر.
• KM512 MNX-14pl: نسخه بهبودیافته از مدل ۱۴ پیکولیتر.

سازگاری این هد با جوهرهای سالونت تهاجمی (Aggressive Solvent) به دلیل ساختار داخلی خاص آن از نقاط قوت کلیدی‌اش است.

کونیکا 1024 — دو برابر نازل، همان پلتفرم

هد کونیکا ۱۰۲۴ در واقع از لحاظ ظاهری دقیقاً شبیه به هد کونیکا ۵۱۲ آی است که در یک قاب ادغام شده‌اند.
و از لحاظ ساختاری شبیه به هد کونیکا 512 – 42 پیکولیتر است فقط 2 برابر بیشتر نازل دارد، 2 ردیف ×‌ 512 نازل = ۱۰۲۴ نازل فعال.
سرعت چاپ این هد دو برابر سرعت چاپ هد کونیکا 512 – 42 پیکولیتر است.
ولی سرعت چاپ آن از هد کونیکا 512 آی 1.5 برابر کمتر است.

چند مدل اصلی:

• KM1024 LNB: بدون هیتر، حالت باینری
• KM1024 MHB: با هیتر، برای کاربردهای با پوشش بالا
• KM1024 MNB: بدون هیتر، رزولوشن ۳۶۰ dpi

این هد ابتدا با اقبال خوبی وارد بازار شد، اما با ورود نسل ۵۱۲ آی  و ۱۰۲۴ آی با فرکانس‌های بسیار بالاتر، جایگاهش در بازار دستگاه‌های سرعت‌بالا تضعیف شد.

کونیکا 512 آی — نسل بهبودیافته با سرعت بالاتر

هد کونیکا ۵۱۲i (همچنین با نام KM512i LNB یا SHB شناخته می‌شود) جهش کیفی بزرگی نسبت به نسل قبل بود. پهنای چاپ به ۷۲ میلی‌متر دو برابر شد و فرکانس پاشش به ۳۰.۴ کیلوهرتز رسید
این اعداد به معنای سرعت چاپ سه برابر نسبت به هد کونیکا 512 – 42 پیکولیتر است.

مشخصات:

• تعداد نازل: ۵۱۲ نازل
• پهنای چاپ: ۷۲ میلی‌متر
• رزولوشن: ۳۶۰ dpi
• حجم قطره: ۱۴ تا ۲۷ پیکولیتر (مدل LNB) یا ۶ پیکولیتر (مدل SHB)
• فرکانس پاشش: ۳۰.۴ کیلوهرتز
• گرید گرید گری‌اسکیل (Greyscale): باینری و ۸ سطحی
• جوهر سازگار: یووی، سالونت، آب‌پایه

کونیکا 1024 آی — نسل پیشرفته و پرسرعت

هد KM1024i یکی از پیشرفته‌ترین هدهای کونیکا برای کاربردهای سالونت ، اکوسالونت، یووی و سرعت بالا است. این هد با ۱۰۲۴ نازل در ۴ ردیف (۴×۲۵۶) و قابلیت گرید ۸ سطحی گری‌اسکیل، برای چاپخانه‌هایی طراحی شده که هم کیفیت می‌خواهند هم سرعت.

مشخصات:

• تعداد نازل: ۱۰۲۴ (۴×۲۵۶)
• رزولوشن: ۳۶۰ dpi
• حجم قطره: متغیر، با گری‌اسکیل ۸ سطحی
• هیتر داخلی: دارد — مناسب یووی
• جوهر سازگار: یووی و سالونت

هدهای سیکو / SII Printek (Seiko Instruments)

شرکت SII Printek (زیرمجموعه Seiko Instruments ژاپن) با سری SPT خود یکی از پایدارترین و پرسابقه‌ترین هدهای بازار سالونت لارج فرمت را ارائه داده است.

یک ویژگی کلیدی هدهای سیکو: عمر بسیار بالاتر نسبت به هدهای مشابه. به گفته سازنده، عمر SPT510 تا ۴ تا ۵ برابر بیشتر از هدهای معمول ۱۲۸ نازلی است.

سیکو 255 — 35 پیکولیتر

کوچکترین عضو خانواده SPT با ۲۵۵ نازل فعال. این هد بیشتر در دستگاه‌های اکوسالونت با عرض متوسط استفاده شده است. پهنای چاپ آن تقریباً ۳۶ میلی‌متر است.

سیکو  510 — 35 و 50 پیکولیتر(پرمصرف‌ترین سیکو)

هد SPT510 از سال ۲۰۰۵ که وارد بازار شد، انقلابی در چاپ اکوسالونت ایجاد کرد. این هد با ۵۱۰ نازل در 1 ردیف و پهنای ۷۱.۸ میلی‌متری، یکی از گسترده‌ترین پوشش‌های تک‌هد را در بازار ارائه می‌دهد.

مشخصات SPT510-35pl:

• تعداد نازل: ۵۱۰ نازل در 1 ردیف
• پهنای چاپ: ۷۱.۸ میلی‌متر
• رزولوشن اصلی: ۱۸۰ dpi (با Interlacing تا ۷۲۰ dpi قابل دستیابی)
• حجم قطره: ۳۵ پیکولیتر
• فرکانس پاشش: ۸.۲۹ کیلوهرتز
• جوهر سازگار: روغنی، یووی، سالونت
• محافظ استیل (Steel Plate Protection): دارد — از دلایل اصلی طول عمر بالا
• ابعاد: ۱۲۶.۳ × ۹۹.۲ × ۳۲.۹ میلی‌متر
• وزن: ۲۰۰ گرم

مشخصات SPT510-50pl:

• تمام مشخصات مشابه ۳۵pl
• حجم قطره: ۵۰ پیکولیتر — مناسب چاپ سریع با پوشش بالا
• فرکانس پاشش: ۷ کیلوهرتز

سیستم تنظیم خودکار ولتاژ بر اساس دما، کنترل بی‌درنگ ولتاژ (Real-Time Voltage Control) و عملکرد Tickling (برای جلوگیری از گرفتگی نازل) از ویژگی‌های مهندسی این هد هستند.

سیکو 508 جی اس — 12 پیکولیتر (گرید گری‌اسکیل)

هد SPT508GS نسل پیشرفته‌تری از خانواده سیکو است که قابلیت گری‌اسکیل (Grayscale) واقعی دارد. این هد با حجم قطره ۱۲ پیکولیتر برای چاپ با جزئیات بالا طراحی شده است.

ویژگی‌های کلیدی:

• دمپر داخلی (Built-in Damper Assembly): کمک به تثبیت جریان جوهر
• محافظ نازل (Nozzle Guard): محافظت مکانیکی از نازل‌ها
• حجم قطره: ۱۲ پیکولیتر
• سازگار با سالونت و یووی

سیکو 1020 — 35 پیکولیتر

هد SPT1020 ترکیب فیزیکی دو هد SPT510-35pl است. این ترکیب رزولوشن فیزیکی واقعی را به ۳۶۰ dpi رساند — یعنی بدون نیاز به Interlacing، ۳۶۰ dpi خالص.

مشخصات:

• تعداد نازل: ۱۰۲۰ نازل (۲×۵۱۰)
• پهنای چاپ: 143.6 میلی‌متر (دو برابر SPT510)
• رزولوشن فیزیکی: ۳۶۰ dpi
• حجم قطره: ۳۵ پیکولیتر
• کاربرد اصلی: چاپ تک‌پاس (Single-Pass) با دقت بالا

SPT1020 تمام مزایای SPT510 — سیستم تثبیت جوهر، فیلتر، کنترل ولتاژ — را به ارث برده و به سطح کیفی بالاتری رسانده است.

هدهای اسپکترا (Spectra / Fujifilm Dimatix)

شرکت اسپکترا — که امروز زیرمجموعه Fujifilm Dimatix است — با طراحی Modular و قابلیت تعمیر (Repairable Design) هدهایش، رویکردی متفاوت از سایر برندها دارد. هدهای اسپکترا در دستگاه‌های برند Agfa Jeti، Durst، VUTEk و Mutoh به کار می‌روند.

Spectra S-Class (SE-128، SL-128، SM-128)

سری S-Class هدهای کمپکت اسپکترا(که در ایران به نام هد اسکای واکر شناخته میشوند) برای دستگاه‌های سالونت و یووی هستند. هر ۳ مدل دارای ۱۲۸ نازل‌اند اما در حجم قطره و کاربرد تفاوت دارند:

• SE-128/30: ۳۰ پیکولیتر — برای چاپ با جزئیات بالا و نرمش گرادیان
• SL-128/30: ۳۰ پیکولیتر — مشابه SE اما با فرم فاکتور کمی متفاوت، مناسب چیدمان متراکم‌تر
• SL-128/80: ۸۰ پیکولیتر — برای چاپ سریع با پوشش بالا
• SM-128/50: ۵۰ پیکولیتر — کمپکت‌ترین مدل، طراحی‌شده برای چیدمان‌های چند هد در کنار هم

این هدها در دستگاه‌های Agfa Jeti (سری 3312، 3324، 3348، 5024) و Durst Rho (160R، 162TS، 205) استفاده می‌شوند.

Spectra Galaxy JA-256 — 30pl، 50pl

هد Galaxy با ۲۵۶ نازل مستقل و رزولوشن تا ۶۰۰ dpi، یکی از قابل‌اعتمادترین هدهای اسپکترا برای چاپ عریض فرمت است.

Galaxy JA-256/30: برای چاپ با دقت بالا، مناسب دستگاه‌های VUTEk PV 200/600 و HP Scitex FB6100.

Galaxy JA-256/50:

• تعداد نازل: ۲۵۶ (۴ برش پیزوالکتریک مستقل، هر برش ۶۴ کانال)
• حجم قطره: ۵۰ پیکولیتر
• رزولوشن: تا ۶۰۰ dpi
• جوهر: سالونت، یووی، روغنی

Spectra Nova JA-256/80

هد Nova برای چاپ با پوشش بالا و سرعت بالا طراحی شده. این هد در دستگاه‌های VUTEk UltraVu، DGI Polajet، Wit-Color Ultra 1000 و برخی دستگاه‌های Mutoh استفاده شده است.

مشخصات:

• تعداد نازل: ۲۵۶
• فاصله نازل‌ها: ۲۷۹ میکرومتر
• قطر نازل: ۵۲ میکرومتر
• حجم قطره: ۸۰ پیکولیتر (قابل تنظیم ۷۰ تا ۸۵ پیکولیتر)
• رزولوشن: تا ۴۵۰ dpi
• فرکانس پاشش: ۲۰ کیلوهرتز
• دمای کاری: تا ۹۰ درجه سانتی‌گراد
• جوهر: سالونت، آب‌پایه، یووی

Spectra Polaris PQ-512/35

هد Polaris بر پایه موفقیت Nova و Galaxy طراحی شده و طول عمر بالاتر و عملکرد پایدارتری ارائه می‌دهد. ویژگی کلیدی آن طراحی قابل تعمیر (Repairable) است که هزینه نگهداری را کاهش می‌دهد.

• تعداد نازل: ۵۱۲ نازل مستقل
• رزولوشن: ۲۰۰ dpi (تک رنگ) یا ۱۰۰ dpi (دو رنگ)
• حجم قطره: ۳۵ پیکولیتر
• مواد کانال: مستقیماً در تماس با جوهرهای UV، سالونت و آب‌پایه

Spectra Sapphire QS-256

هد Sapphire نسخه‌ای است که بیشتر در کاربردهای صنعتی و چاپ با دقت بالا استفاده می‌شود. با ۲۵۶ نازل و حجم قطره‌های کوچک (۱۰ یا ۸۰ پیکولیتر)، این هد طیف متنوعی از کاربردها را پوشش می‌دهد.

هدهای اپسون (Epson Printheads) — تازه‌واردان با نفوذ گسترده

اپسون (Epson) در ابتدا هدهایش را صرفاً برای پرینترهای اداری و عکاسی خودش می‌ساخت. اما از اواسط دهه ۲۰۰۰، هدهای این شرکت به سرعت وارد دستگاه‌های لارج فرمت اکوسالونت، سابلیمیشن و UV شدند.

یک نکته مهم: برخی هدهای اپسون «هد تفکیکی» (Disassembled Printhead) هستند — یعنی از پرینترهای خانگی یا اداری جدا شده‌اند — و برخی دیگر هدهای مجاز صنعتی (Authorized Industrial Printhead) هستند. این دو دسته عملکرد بسیار متفاوتی دارند.

نسل کلاسیک — DX4، DX5، DX7

Epson DX4

قدیمی‌ترین نسل از هدهای اپسون که در دستگاه‌های لارج فرمت استفاده شد. Roland، Mimaki و Mutoh از اولین سازندگانی بودند که DX4 را در دستگاه‌های اکوسالونت خود به کار گرفتند. این هد امروزه منسوخ شده است.

Epson DX5 — پایدارترین هد اپسون

هد DX5 پرکارترین و محبوب‌ترین هد اپسون در تاریخ چاپ لارج فرمت است. ثبات عملکردی آن در شرایط مختلف — که DX7 به آن نرسید — باعث شد تا سال‌ها استاندارد طلایی اکوسالونت باشد.

مشخصات:

• تعداد نازل: ۱۴۴۰ (۸ ردیف × ۱۸۰ نازل)
• پهنای چاپ: ۲۴.۵ میلی‌متر
• رزولوشن: ۱۴۴۰ dpi
• حداقل حجم قطره: ۱.۵ پیکولیتر
• فرکانس: ۸ کیلوهرتز
• جوهر: آب‌پایه، اکوسالونت، روغنی، سابلیمیشن

DX5 در کاربردهای UV و اکوسالونت قوی‌تر از DX7 بود. پرینتر Epson Stylus Pro 7800/9800 از مشهورترین دستگاه‌های دارای این هد هستند.

Epson DX7 — دقیق‌تر اما حساس‌تر

هد DX7 با ظاهری متفاوت و  با همان 1440 نازل (8 ردیف × 180 نازل) و همان رزولوشن ۱۴۴۰ dpi و قطر قطره ۱.۵ پیکولیتر، کیفیت گرادیان بهتری نسبت به DX5 داشت — اما حساس‌تر هم بود.

DX7 برای جوهرهای آب‌پایه و سابلیمیشن با کیفیت بسیار بالا مناسب است. اما برای محیط‌هایی با شرایط سخت یا جوهرهای اکوسالونت، DX5 گزینه مطمئن‌تری است.

نسل میانی — XP600، TX800، 5113

Epson XP600 (DX9 / DX11)

هد XP600 که با نام‌های DX9 یا DX11 هم شناخته می‌شود، هد تفکیکی از پرینتر خانگی Epson Expression Photo XP-600 است. ورودش به بازار لارج فرمت به دلیل قیمت پایین آن بود.

سرعت آن حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد کمتر از DX5 است. این هد بیشتر در دستگاه‌های اکوسالونت، DTF و یووی اقتصادی دیده می‌شود.

Epson 5113

هد ۵۱۱۳ جایگزینی برای DX5 در حوزه آب‌پایه بود، اما برای جوهر اکوسالونت (روغنی) مناسب نیست. جایگاه اصلی آن چاپ داخلی با کیفیت بالا است.

تولید ۵۱۱۳ متوقف شده و نمونه‌های موجود در بازار قفل‌شده (Locked) هستند. استفاده از آن نیاز به کارت رمزگشا یا همان دکودر (Decryption Card) دارد.

نسل جدید — 4720، i3200، S3200

Epson 4720

هد ۴۷۲۰ هد تفکیکی از پرینتر Epson WorkForce WF-4720 است. در ظاهر و مشخصات بسیار شبیه ۵۱۱۳ است:

• تعداد نازل: ۳۲۰۰ نازل (۸ کانال × ۴ ستون)
• حجم قطره: ۵، ۱۰ و ۱۵ پیکولیتر (معمول)
• فرکانس: حدود ۱۵ تا ۱۷ کیلوهرتز (در نسخه‌های تفکیکی)
• نیاز به کارت رمزگشا: بله
• جوهر: اکوسالونت، یووی، آب‌پایه

۴۷۲۰ محبوبیتش را مدیون قیمت پایین‌تر و دسترس‌پذیری بیشتر نسبت به i3200 است. اما با خرید i3200 رسمی، ۲۵٪ سرعت بیشتر و عمر طولانی‌تر می‌گیرید.

Epson i3200 — A1، E1، U1 (هد رسمی صنعتی)

هد i3200 از ژانویه ۲۰۲۰ توسط اپسون به عنوان هد رسمی صنعتی مجاز عرضه شد. برخلاف ۴۷۲۰، نیازی به کارت رمزگشا ندارد و ولتاژ پاشش آن پایدارتر و متعادل‌تر است.

مشخصات مشترک:

• تعداد نازل: ۳۲۰۰ (همان ۴۷۲۰)
• رزولوشن: ۶۰۰ dpi در ۲ ردیف (PrecisionCore)
• فرکانس: تا ۲۱.۶ کیلوهرتز (حدود ۲۵٪ سریع‌تر از ۴۷۲۰ تفکیکی)
• عمر: ۲۰ تا ۳۰٪ بیشتر از ۴۷۲۰

زیرمدل‌ها:

• i3200-A1: برای جوهرهای آب‌پایه — سابلیمیشن، DTF، DTG. ساختار فیزیکی آن مناسب مواد خورنده نیست.
• i3200-E1: برای اکوسالونت — رایج‌ترین مدل در دستگاه‌های بنر و تابلو
• i3200-U1: برای یووی — مقاوم‌سازی‌شده برای جوهرهای UV
• i3200-U1 HD: نسخه ۸ کاناله با رنگ‌پذیری بیشتر و کیفیت تصویر بالاتر

Epson S3200 — نسل حرفه‌ای با عرض ۴ اینچ

هد S3200 رده بالاتری از i3200 است — با پهنای چاپ واقعی ۴ اینچ (۱۲۰.۲ میلی‌متر) در مقایسه با ۱ اینچ i3200. این هد دو رنگ است (برخلاف چهار رنگ i3200) و تکنولوژی گردش جوهر (Ink Circulation) دارد که امکان استفاده از جوهرهای سنگین‌تر را فراهم می‌کند.

S3200 بیشتر در چاپ پارچه، منسوجات و دستگاه‌های صنعتی سینگل‌پاس کاربرد دارد.

Epson F1080 (XP600 نسل بهبودیافته)

هد F1080 نسخه اقتصادی اپسون برای دستگاه‌های UV رول‌تورول کوچک و فلت‌بد کوچک است. ۶ کانال رنگ، قیمت پایین‌تر، اما ثبات متوسط.

Epson F1440 — برای سابلیمیشن SureColor

هد اختصاصی دستگاه‌های SureColor اپسون برای چاپ سابلیمیشن حرفه‌ای. این هد به صورت مجزا در بازار کمتر دیده می‌شود.

هدهای یووی (UV Printheads) — ریکو و رقبا

در حوزه چاپ UV، معادلات بازار از سال ۲۰۱۵ به بعد به شدت تغییر کرد. ریکو (Ricoh) با هدهای Gen4 و Gen5 خود به انتخاب اول اکثر سازندگان دستگاه‌های UV فلت‌بد تبدیل شد.

هدهای ریکو (Ricoh Printheads)

Ricoh GH2220 — اقتصادی‌ترین راه ورود به UV

هد GH2220 کوچکترین هد صنعتی ریکو است که عملکردی بهتر از هدهای اپسون در کاربردهای UV ارائه می‌دهد — با قیمتی مناسب‌تر از Gen4 و Gen5.

مشخصات:

• تعداد نازل: ۳۸۴
• پهنای چاپ: ۲۳.۳ میلی‌متر
• رزولوشن: ۶۰۰ dpi
• حجم قطره: ۳ تا ۲۱ پیکولیتر (متغیر، گری‌اسکیل)
• حداکثر رنگ: ۲ رنگ در یک هد
• جوهر: یووی، سالونت، آب‌پایه
• ابعاد: ۶۱.۸ × ۲۳.۳ × ۴۰.۵ میلی‌متر
• وزن: ۳۶ گرم

GH2220 در دستگاه‌های UV برندهای WER، Winjet، Yuxunda، Oric و Ricoh DTG Ri1000x/Ri2000 استفاده می‌شود. عمر متوسط آن ۲ تا ۳ سال است — کمتر از Gen5، اما با توجه به قیمت، نسبت هزینه به عملکرد قابل قبول است.

Ricoh Gen4 (MH2420 / MH2620) — میان‌رده قابل اطمینان

هد Gen4 ریکو با رزولوشن بالا و حجم قطره متغیر، انتخاب خوبی برای دستگاه‌های UV با کیفیت متوسط به بالا است.

مشخصات Gen4 (MH2420):

• تعداد نازل: ۳۸۴ (۲ × ۱۹۲)
• فاصله نازل‌ها: ۰.۱۶۹۳ میلی‌متر
• نوع پیزو: D33 Stacked PZT
• هیتر داخلی: دارد (تا ۶۰ درجه سانتی‌گراد)
• حجم قطره: ۷ پیکولیتر (باینری) تا ۳۵ پیکولیتر (گری‌اسکیل)
• فرکانس پاشش: تا ۳۰ کیلوهرتز
• عمر: تا ۱۰۰ میلیارد اشتعال در هر نازل
• ابعاد: ۶۳ × ۶۳ × ۱۶.۲ میلی‌متر
• جوهر: سالونت، آب‌پایه، یووی

MH2620 (Gen4L): نسخه بزرگ‌تر با ۳۸۴ نازل و حجم قطره ۱۵ یا ۲۷ پیکولیتر — مناسب کاربردهای نیازمند پوشش بیشتر.

Ricoh Gen5 (MH5420 / MH5440) — بهترین انتخاب UV فلت‌بد

Gen5 ریکو به عنوان استاندارد طلایی هدهای UV صنعتی شناخته می‌شود. بیشترین استفاده در دستگاه‌های UV فلت‌بد چینی با Gen5 است.

مشخصات Gen5 (MH5420/MH5440):

• تعداد نازل: ۱۲۸۰ (۴ × ۳۲۰)
• فاصله نازل‌ها: ۰.۱۶۹۳ میلی‌متر
• رزولوشن: تا ۶۰۰ npi
• نوع پیزو: D33 Stacked PZT
• هیتر داخلی: دارد (تا ۸۰ درجه سانتی‌گراد)
• حجم قطره: ۷ پیکولیتر (باینری) تا ۳۵ پیکولیتر (گری‌اسکیل)
• سرعت قطره: ۷ متر بر ثانیه
• فرکانس پاشش: تا ۶۰ کیلوهرتز
• ابعاد: ۸۹ × ۲۵ × ۶۹ میلی‌متر
• عمر: تا ۱۰۰ میلیارد اشتعال در هر نازل
• جوهر: یووی، سالونت، آب‌پایه

تفاوت اصلی MH5420 و MH5440 در طول کابل و نوع ورودی جوهر (Hose Barb یا O-Ring Sealed) است. این انعطاف برای طراحی‌های مختلف دستگاه‌ها ضروری است.

Gen5 در فناوری بهتر از Gen4 است — فرکانس دو برابر (۶۰ در مقابل ۳۰ کیلوهرتز) و ۳.۳ برابر نازل بیشتر (۱۲۸۰ در مقابل ۳۸۴) یعنی سرعت چاپ بسیار بالاتر.

Ricoh Gen6 — نسل آینده

Gen6 ریکو آخرین نسل است که هنوز در حال گسترش در بازار است. دارای عملکرد بهتر از Gen5 در سرعت و رزولوشن، اما قیمت بالاتر. اطلاعات جزئیات فنی کامل آن به‌تدریج در بازار منتشر می‌شود.

سایر هدهای مهم در حوزه UV

Kyocera KJ4A — غول پنهان UV

هد کیوسرا KJ4A در حوزه چاپ منسوجات و کاربردهای صنعتی خاص کاربرد دارد. با ۲۶۵۶ نازل، ۶ تا ۱۴ پیکولیتر و رزولوشن ۶۰۰ dpi، از نظر رزولوشن یکی از پیشرفته‌ترین هدهای موجود است. با این حال، در بازار ایران حضور چندانی ندارد.

Toshiba CE4 — محبوبیت کوتاه‌مدت

هد توشیبا CE4 بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸ با گارانتی ۲ ساله وارد بازار UV شد. اما رقابت با ریکو و اپسون در قیمت و عملکرد را نتوانست تحمل کند و بیشتر کاربران به این دو برند بازگشتند.

جدول مقایسه کلی هدهای اصلی بازار ایران

در جدول زیر، هدهای پرکاربرد در بازار ایران از نظر پارامترهای اصلی مقایسه شده‌اند:

هد (Printhead)	نازل (Nozzles)	پهنای چاپ (mm)	حجم قطره (pl)	فرکانس (kHz)	کاربرد اصلی	وضعیت در بازار
Xaar 128/40	۱۲۸	۱۷.۴	۴۰	۸.۳	سالونت	تقریباً تمام شده در بازار
Konica KM512 LN	۵۱۲	۳۶.۱	۴۲	۷.۶	سالونت / روغنی	بسیار رایج
Konica KM512i LNB	۵۱۲	۷۲	۱۴–۲۷	۳۰.۴	سالونت / یووی	بسیار رایج
Konica KM1024i SHE	۱۰۲۴	۷۲	متغیر	بالا	سالونت / یووی	رایج
Seiko SPT510-35pl	۵۱۰	۷۱.۸	۳۵	۸.۲۹	سالونت / اکوسالونت	رایج
Seiko SPT1020	۱۰۲۰	۷۱.۸	۳۵	۸.۲۹	سالونت / سینگل‌پاس	خیلی محدود
Epson DX5	۱۴۴۰	۲۴.۵	۱.۵	۸	اکوسالونت / UV / سابلیمیشن	رو به کاهش
Epson i3200-E1	۳۲۰۰	~۲۵	۵–۱۵	۲۱.۶	اکوسالونت	رایج و رو به رشد
Epson i3200-U1	۳۲۰۰	~۲۵	۵–۱۵	۲۱.۶	یووی	رایج
Ricoh GH2220	۳۸۴	۲۳.۳	۳–۲۱	بالا	یووی فلت‌بد اقتصادی	رایج
Ricoh Gen5 (MH5420)	۱۲۸۰	گسترده	۷–۳۵	۶۰	یووی فلت‌بد حرفه‌ای	استاندارد بازار
Spectra Nova JA-256/80	۲۵۶	گسترده	۸۰	۲۰	سالونت / UV اروپایی	تخصصی

سوالات متداول درباره هد دستگاه چاپ (FAQ)

نتیجه‌گیری

هد دستگاه چاپ (Printhead) مهم‌ترین عضو یک دستگاه لارج فرمت است — اما نه به تنهایی. کیفیت نهایی چاپ، حاصل تعامل صحیح هد با سیستم مکانیکی، الکترونیکی، نرم‌افزاری و جوهر است.

برای جمع‌بندی:

• سالونت و اکوسالونت: هدهای کونیکا KM512i و Seiko SPT510 همچنان انتخاب‌های مطمئن هستند. هد Epson i3200-E1 در حال تبدیل شدن به استاندارد جدید بازار است.
• سابلیمیشن: Epson i3200-A1 و 4720 رایج‌ترین هدها هستند.
• یووی فلت‌بد: Ricoh Gen5 استاندارد بازار است. برای بودجه‌های محدودتر، GH2220 یا i3200-U1 گزینه‌های معقولی هستند.
• صنعتی و اروپایی: هدهای اسپکترا (Spectra/Fujifilm Dimatix) در دستگاه‌های Agfa، Durst و VUTEk همچنان استفاده می‌شوند.

این مقاله به مرور زمان با ورود هدهای جدید به بازار بروزرسانی خواهد شد. اگر تجربه‌ای با هدی دارید که در اینجا ذکر نشده یا اطلاعاتی برای تصحیح دارید، در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.